पहिला आनंद

सुर्योदयावेळी पहिले सूर्य किरण. प्रथम तुला वंदना. पहिले गणेश पूजन. शाळेत पहिल्या वर्गात मिळालेला प्रवेश. शाळेचा पहिला दिवस. पहिले दप्तर. पहिली पाटी. नवी कोरी शालेय पुस्तके! दरवर्षीची; इयत्तेनुसार, नवलाईचा सुगंध देणारी नवी पुस्तकें! तीही दरवर्षीचा नव्याने पहिला आनंद देणारी! वाणीतून निघालेला पहिला शब्द 'आई' आणि 'बाबा.' हार होवो की जीत! प्रयत्न तर करुन पाहिला याचा पहिला आनंद! भावांना बांधलेली पहिली राखी! भाऊबीजेची पहिली ओवाळणी! सर्व सणांचा घेतलेला पहिला आनंद! सर्व वाडवडिलांचे मिळालेले पहिले आशिर्वाद. आई वडिलांचे पहिले अपत्य; त्यांना आई वडील होण्याचा आनंद देणारे! आजी आजोबांना पहिली नात किंवा नातू होण्याचा आनंद! पहिलं प्रेम! सजल्या नटल्या सवाष्णीने सासरी प्रथम माप ओलांडून टाकलेले जबाबदारीचे, कर्तव्याचे पहिले पाऊल! पहिला परदेश प्रवास!

जवानांचा शत्रूसैन्यावरील पहिला विजय! पहिले बक्षीस, वक्त्यांनी दिलेले पहिले भाषण, पहिली स्पर्धा, बालपणांतला पहिला खास मित्र, पहिल्यांदाच खेळलेले पारंपरिक खेळ, नोकरीतला पहिला पगार; त्यासाठी महिन्याच्या पहिल्या तारखेची वाट पाहणे! ह्या संकल्पनेवर आधारित किशोर कुमार यांचे सुंदर क्लासिक गाणे आहे; 'खुष है जमाना आज पहली तारीख है'

   कलाकाराने अभिनित केलेली पहिली कलाकृती! चित्रकाराने काढलेले पहिले चित्र! एखाद्या लेखक, कवीने लिहिलेला पहिला लेख, पहिले काव्य, स्वनिर्मितीचा पहिला आनंद देऊन जातात. 

आपण पाहिलेले पहिले निसर्गरम्य स्थळ! सकाळी उठे उठे करावयाची पहिली प्रार्थना; 'कराग्रे वसते लक्ष्मी, करमध्ये सरस्वती, करमूले तू गोविंदम्, प्रभाते करदर्शनम्!' नवीन वर्षातला पहिला महिना, पहिली तारीख! एखाद्या मुलीने बनविलेला पहिला पदार्थ!

 स्वहस्ते लावलेल्या रोपट्याचे झाड होऊन त्याला लागलेली पहिली फुले, फळे आपल्याला प्रथमच नवनिर्मितीचा पहिला आनंद देतात. आणि शेवटी...पहिला पाऊस....! माझ्या खालील ओळींप्रमाणेः -

    पहिला थेंब

    पहिल्या धारा

    पहिला वारा

    पहिला गंध

    मातीचा सुगंध

    पहिलं भिजणं

    ओलंचिंब होणं

    पहिलं बरसणं

    न मागता सुख मिळणं

    पावसाचं येणं

   असा हा सर्वार्थाने पहिला आनंद आयुष्य समृध्द करण्याचे पहिले द्वार दाखवितो. 

       मृदुला मुकुंद पाटखेडकर 

         १ नोव्हेंबर २०२२

जीवन सुंदर आहे

 

पहाटेला सतेज आभेचा गाभा आहे

  जीवन सुंदर आहे

 अंतरीच्या गाभाऱ्यात 

 आत्मोन्नतीची संज्योत आहे

  जीवन सुंदर आहे

 निखळ झरझर निर्झरांची

 प्रवाही खळखळ आहे

  जीवन सुंदर आहे

 कळी फुल पाकळ्यांना

 पुन्हा उमलण्याची ओढ आहे

  जीवन सुंदर आहे

 समुद्री तुफानी आव्हानांना

 पुन्हा शांततेचा ध्यास आहे

  जीवन सुंदर आहे

 प्रदेश नि प्रदेश, प्रांत नि प्रांत

 सुपीक बनविण्याचा नदीचा प्रयत्न आहे

   जीवन सुंदर आहे

 सद् वर्तनी कर्मगतीला जिथे जिथे

 प्रयत्नांची पराकाष्ठा आहे, तिथे तिथे रसिका!!

  जीवन सुंदर आहे

 हरित पर्णांना हिरवाईचा थाट आहे

 पानगळीलाही पुन्हा बहरण्याची आस आहे

  जीवन सुंदर आहे

  एका वाटेवरुन दुसऱ्या वाटांवर

  निरंतर चालणे हाच प्रवास आहे

   जीवन सुंदर आहे

  अपूर्णतेलाही पूर्णतेचा अनंत प्रेमपाश आहे

   जीवन सुंदर आहे

    मृदुला मुकुंद पाटखेडकर 

     १ नोव्हेंबर २०२२

चित्र कथा: आजी, नातू आणि तो फुगेवाला

बाबा, गावाकडची जत्रा बघायची आहे मला, आत्तापर्यन्त आजीला पत्रातूनच भेटत आलोय, प्रत्यक्षात तिला बघितलेच नाही अजून!! लहानपणी तिला मी बघितले असेल पण आता आठवत नाही. राजस बाबांना हट्ट करु लागला. राजसचा बाबा तयारही झाला. 

  राजस खूप श्रीमंतीत वाढलेला मुलगा. जन्मापासूनच चांदीचा चमचा तोंडात घेऊन आलेला!! त्यामुळे राजसच्या बाबांना वेगळीच चिंता वाटू लागली. राजसला आजीच्या गावी करमेल की नाही!! 

  अखेर दिवस उजाडला. बाबा आणि राजस दोघेही विमानाने शहरापर्यन्त निघाले आणि तिथून बसने आजीच्या गावी ते जाणार होते. आजी म्हणजे राजसच्या वडिलांची आई!! 

  खूप तास प्रवास करुन उशिरा रात्री दोघेही आजीच्या गावी पोहचले. राजस तर झोपी गेला होता. सकाळी उठल्यावर त्याला दिसली ती आजी; चुलीवर चहाचं आधण ठेवणारी!! राजस घराकडे बघतच राहिला. आजीचं छोटंसं घर, घरात चूल मांडलेली!! ७० वर्षांची, चेहऱ्यावर सुरकुत्या पडलेली आजी!! 

  राजसचे वडील दोन तीन दिवस राहिले आणि नंतर त्याला आजीकडे सोडून निघून गेले. राजसने गावाकडची जत्रा बघितली. तेथल्या आकाशपाळण्याची त्याने वडिलांसोबत मजा घेतली. जत्रेत त्याची ओळख एका फुगेवाल्या मुलासोबत झाली. 'रवी' त्या मुलाचं नाव. रवी परिस्थितीने खूप गरीब होता, पण मनाने चांगला होता. त्याची आणि राजसची चांगली गट्टी जमली.

 राजसला मात्र आजीच्या घरात करमेना. प्रत्यक्षात तो आजीशी जास्त बोलायचा नाही. तिथे त्याच्या मोबाईलला नेटवर्क मिळायचं नाही, त्यामुळे तो खट्टू व्हायचा!! 

  आजीची गावाकडे शेती होती. तिथली सगळी देखरेख आजी बघायची!! दिवसभर काम करायची आणि रात्री राजसला छान छान गोष्टी सांगायची. दिवस जाऊ लागले. आजीचं गोष्टी सांगणं राजसला आता आवडू लागलं. त्याला हळूहळू आजीचा लळा लागला. एक दिवस आजीकडे रवी आला. त्याच्या हातात खूप सारे फुगे होते. 

  अधूनमधून 'रवी' फुगेवाला आजीकडे यायचा. तिला काही मदत हवी असेल तर करायचा!! परिस्थितीमुळे रवी शिकू शकला नव्हता. एक दिवस आजी खूप आजारी पडली. तिचा ताप काही केल्या उतरेना. राजस घराबाहेर आला. काही अंतर चालल्यावर त्याला रवी दिसला. आजीचे घर गावाबाहेर. मदतीला एकदम कुणी येणे शक्य नव्हते. त्याने धापा टाकतच रवीला सगळी हकीकत सांगितली. रवीने राजसला आजीजवळच थांबायला सांगितले आणि काही वेळाने तो डॉक्टरला घरी घेऊन आला. आजीला व्हायरल इन्फेक्शन झालं होतं. तिला आरामाची गरज आहे, असे डॉक्टरने सांगितले. रवी आणि राजसने आजीची चांगली सेवा केली. आता आजी बरी झाली होती.

 काही दिवसांनी राजसचे बाबा त्याला न्यायला आले. आता मात्र राजसला, रवी आणि आजीला सोडून जावेसे वाटेना, पण आजीने त्याला समजावले. राजसने मधल्या दिवसांमधली सगळी गोष्ट बाबांना सांगितली. रवीच्या बाबतीत मात्र त्याने आता एक निर्णय घेतला होता. आजीही उत्सुकतेने ऐकत होती. रवीचे शिक्षण आपण करु असे तो बाबांना म्हणाला. बाबा आणि आजीला राजसचे कौतुक वाटले आणि रवीलाही आनंद झाला. ही निरोपाची वेळ आनंदाची होती. 

       मृदुला मुकुंद पाटखेडकर 

          ३१/१०/२०२२

नाकामियाबी

दर्द की रेशाये सिमट जाये, तरकीब कोई ऐसी नहीं होती

चमक उठे किस्मत, साजिश कोई ऐसी नहीं होती

नवजवान पढ़ालिखा, हाथ लगी बेरोजगारी

संवेदना; वेदना, उम्रभर नसीहते साथ रही

मंदिरों की सीढिया घिसाई, नंगे पैर चलके

ग्रहों के स्थान मगर नहीं सुधरे , कुंडली में मेरे

कुछ कर गुजरने की चाह मे, कुछ सिक्के हाथ लगे

मरने तो नहीं दिया मगर, ख्वाहिशों के ढेर लगे

कभी रखे कदम फूँक फूँक कर, पैर फिर भी छील गए

मन्नते बोहोत मांगी मगर, असर उसके नाकाम हुए

कामयाबी, नाकामयाबी एक ही सिक्के के दो पहलु हैं

नामाकूल, नाकामियाब होना; बेगैरियत तो नहीं है

कभी नाकमियाबी को सहारा देकर, कामियाबी की तरफ ढ़केलकर देखो

जहाँ में जन्नत का एहसास, यही तो हैं

अमोल पाटखेड़कर

२९-अक्टूबर-२०२२

शोध

 शोध सा-या जाणिवांचा अजूनही संपला नाही

 तळ देखावे इथे तिथे अंतरी मनांमनांतले

 आरसा अजून सगळीकडे खोल पोहचला नाही

 वयागणिक सा-या भावना, अवस्था

 क्षणाक्षणांनी काबीज केलेल्या.....

 जाणिवांना समृध्दीचा मार्ग अजून दिसला नाही

  अपूर्णतेला पूर्णतेचा ध्यास जरी नेटका

 पावलागणिक अधुरेपणाचा मार्ग मोकळा झाला नाही

  जीवजीवाची तगमग तगमग नेहमीच ध्येयवेडाकडे

  यशापयशी हिंदोळ्यांना क्षितिज अजून भेटला नाही

  उणेपुरे नेहमीच; बाकीच बाकी सगळीकडे

  शोध नेहमी इथे तिथे; मनांचा ठाव घेतलाच नाही

  बाकी तर बाकी, अधुरे तर अधुरे, अपूर्ण तर अपूर्ण

  शोध चालूच राहील रे, मीही अजून थकले नाही

   शोध सा-या जाणिवांचा अजूनही संपला नाही

       मृदुला मुकुंद पाटखेडकर 

        २९/१०/२०२२

उद्या पहाटे

 नवा गडी नवं राज्य थाटा

  उद्या पहाटे दुसऱ्या वाटा

 

  आज समुद्री फेसाळ लाटा

  उद्या पहाटे दुसऱ्या वाटा

  गत क्षणांच्या भावुक छटा

  उद्या पहाटे दुसऱ्या वाटा

  नवतेजे दिनकर नभीं

  पुन्हा त्याच सायंवाटा

  उद्या पहाटे दुसऱ्या वाटा

  आला क्षण गेला क्षण 'सुख' वाटा

   उद्या पहाटे दुसऱ्या वाटा

   तुझ्या नि माझ्या आयुष्याच्या

   रंगीबेरंगी जीवनछटा

  उद्या पहाटे दुसऱ्या वाटा

   वाटा वाटा वाटा वाटा

   मिळून चालू सा-या वाटा

   आभाळागत 'प्रेम' देऊ घेऊ

   आयुष्यमार्ग पडेल मग थिटा

   उद्या पहाटे दुसऱ्या वाटा

     मृदुला मुकुंद पाटखेडकर 

       २७/१०/२०२२

पणती

 

एक पणती आरोग्याची

  एक पणती सौख्याची

  एक पणती आनंदाची

  एक पणती संपन्नतेची

  एक पणती प्रसन्नतेची

   एक पणती उमेद उत्साहाची

  एक पणती ज्ञानाची

  एक पणती समाधानाची

  एक पणती देशप्रेमाची

  एक पणती न बाह्य देखाव्याची

 एक पणती आंतरिक प्रकाश उजळण्याची

  एक पणती वर्तमानाची

एक पणती तुझ्या नि माझ्या आजच्या जगाची

 एक पणती अंतर्मनांतला नरक जाळण्याची

  एक पणती निर्मळ निर्मळ स्वच्छ भावनांची

 एक पणती एकेक पणती नि पणती अशी दिवाळी

        मृदुला मुकुंद पाटखेडकर 

           २४/१०/२०२२

दिवाळी

 डोळ्यांत भरावी अशी दिवाळी

 आकाशदिव्यांची नव नव्हाळी

 अवसेला आशा निराशेला जाळी

 अंगणी सजली ठिपक्यांची रांगोळी

  पणती पणती अंधार उजळी

 कपाळी कपाळी औक्षणाची झळाळी

 घरोघरी गांवशहरी किल्ल्यांची मृदगंधाळी

 चकली लाडू करंजी अनरसे चिवडा कडबोळी

 दिवाळी दिवाळी फराळी फराळी

 बालगोपाळांची मजामस्ती खेळी

 दिवाळी दिवाळी आनंद कुळी कुळी

 दिवाळी दिवाळी फटाक्यांची सुतळी

 दिवाळी दिवाळी आनंदाची दिवाळी

   मृदुला मुकुंद पाटखेडकर 

    २४/१०/२०२२